Probiotyki od lat są ważną grupą składników wykorzystywanych w suplementach diety, żywności funkcjonalnej oraz produktach dla zwierząt. Jednocześnie na rynku coraz większą uwagę producentów przyciągają postbiotyki – inaktywowane mikroorganizmy i/lub ich komponenty.
Z perspektywy producenta formy gotowej wybór pomiędzy probiotykiem a postbiotykiem nie jest wyłącznie kwestią właściwości biologicznych surowca. Równie istotne są stabilność, proces produkcyjny, sposób formulacji, warunki przechowywania, transport oraz docelowa postać produktu.
Probiotyk – żywy mikroorganizm w wymagającej formulacji
Probiotyki definiuje się jako żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiedniej ilości przynoszą korzyść gospodarzowi. Z punktu widzenia technologii oznacza to jedno zasadnicze wyzwanie: mikroorganizm musi pozostać żywy i stabilny przez cały okres przydatności produktu końcowego do spożycia.
Dlatego projektowanie formulacji probiotycznej wymaga uwzględnienia wielu czynników. Wilgoć, tlen, temperatura czy światło mogą wpływać na przeżywalność bakterii. Znaczenie mają również kolejne etapy procesu technologicznego – od mieszania składników, przez kapsułkowanie lub tabletkowanie, aż po pakowanie i transport.
Bioprox Healthcare dysponuje kolekcją ponad 3000 szczepów probiotycznych oraz oferuje mieszanki wieloszczepowe i rozwiązania dopasowane do konkretnych potrzeb formulacyjnych.
W praktyce oznacza to, że przy wyborze probiotyku warto patrzeć nie tylko na nazwę gatunku, ale przede wszystkim na konkretny szczep, jego właściwości oraz wymagania dotyczące stabilności.
Postbiotyk – nowe możliwości dla formulacji
Postbiotyki to preparaty zawierające inaktywowane mikroorganizmy i/lub ich komponenty, które mogą obejmować m.in. całe tyndalizowane komórki, fragmenty komórkowe oraz – zależnie od technologii – metabolity.
Z punktu widzenia formulacji to rozwiązanie może być istotną przewagą. Postbiotyki są stabilne i łatwiejsze do zastosowania w procesach technologicznych, w których zachowanie żywotności bakterii stanowi wyzwanie. Postbiotyki można stosować w suplementach diety, żywności i napojach, jako materiał paszowy oraz kosmetykach
Probiotyki a postbiotyki – najważniejsze różnice w formulacji
Stabilność
W przypadku probiotyku należy zapewnić odpowiednią żywotność mikroorganizmów do końca okresu przydatności formy gotowej. Oznacza to konieczność kontrolowania m.in. wilgotności, temperatury, dostępu tlenu i innych czynników środowiskowych.
W przypadku postbiotyku stabilność w temperaturze pokojowej jest gwarantowana, nie ma potrzeby przedozowania jego zawartości w formie gotowej.
Przechowywanie i transport
Probiotyki wymagają szczególnej uwagi podczas przechowywania i dystrybucji. Warunki temperatury i wilgotności mogą mieć bezpośredni wpływ na ich żywotność, dlatego łańcuch dostaw jest istotnym elementem zapewnienia jakości produktu.
Postbiotyki mogą być pod tym względem prostsze w obsłudze. Przechowywanie i transport są uproszczone oraz nie ma konieczności stosowania specjalnych warunków przechowywania.
Możliwości zastosowania
Stabilność postbiotyków może ułatwiać ich wykorzystanie w kategoriach produktów, w których zastosowanie żywych bakterii byłoby technologicznie trudniejsze. Z tego względu postbiotyki są interesującym kierunkiem rozwoju dla producentów żywności, suplementów, produktów dla zwierząt oraz kosmetyków.
Jak wybrać odpowiedni surowiec do formulacji?
Nie ma jednego rozwiązania odpowiedniego dla każdego produktu. Wybór pomiędzy probiotykiem i postbiotykiem powinien wynikać z założeń konkretnego projektu.
Przy projektowaniu formulacji warto uwzględnić przede wszystkim:
- docelową postać produktu – kapsułka, saszetka, tabletka, proszek, napój czy inna matryca;
- proces technologiczny i jego wpływ na surowiec;
- wymagania dotyczące stabilności;
- warunki przechowywania i transportu;
- oczekiwany okres trwałości;
- wymagania jakościowe i dokumentację surowca;
- specyfikę konkretnego szczepu lub preparatu.
Surowiec to dopiero początek dobrej formulacji
Dla producenta suplementu diety czy żywności funkcjonalnej wybór odpowiedniego surowca jest jednym z kluczowych etapów rozwoju produktu. W przypadku składników mikrobiomowych znaczenie ma nie tylko sam mikroorganizm, lecz także jego przygotowanie, stabilność, dokumentacja jakościowa oraz dopasowanie do konkretnego procesu technologicznego.
To właśnie dlatego współpraca z doświadczonym dostawcą może mieć znaczenie już na etapie projektowania formulacji.
Probiotyk czy postbiotyk?
Probiotyki i postbiotyki nie muszą ze sobą konkurować. Są to dwa różne rozwiązania technologiczne, które mogą odpowiadać na odmienne potrzeby producentów.
Probiotyki sprawdzają się tam, gdzie istotne jest wykorzystanie odpowiednio dobranych żywych szczepów. Postbiotyki otwierają natomiast dodatkowe możliwości tam, gdzie szczególnego znaczenia nabiera stabilność surowca, prostsze przechowywanie czy elastyczność procesu technologicznego.
Dlatego najważniejsze pytanie nie powinno brzmieć wyłącznie: „probiotyk czy postbiotyk?”. Lepsze pytanie brzmi: „które rozwiązanie będzie najlepiej dopasowane do konkretnej formulacji?”
Odpowiednio dobrany surowiec, sprawdzony proces produkcyjny i właściwie zaprojektowana formulacja to elementy, które razem decydują o jakości końcowego produktu.